Fizyolojik İnfertilite Nedir ?

Fizyolojik İnfertilite Nedir ?

Fizyolojik infertilite, üreme sisteminde “hastalık” olmadan, yaşamın bazı dönemlerinde gebeliğin oluşmasının çok zor ya da pratikte imkânsız kabul edildiği durumu anlatır. Bu kavram, infertiliteyi yalnızca “patolojik bir sorun” gibi görmemek için kullanılır ve özellikle çocukluk (puberte öncesi), gebelik, laktasyon (emzirme dönemi) ve menopoz sonrası dönemlerle ilişkilendirilir. Yani burada söz konusu olan, “tedavi gerektiren bir kısırlık” değil; biyolojik olarak beklenen bir süreçtir. Bu yazıda fizyolojik infertilite kavramı; tanımı, hangi dönemleri kapsadığı ve patolojik infertilite ile farklarıyla birlikte ele alınmaktadır.

Polikistik Over Nedir? Kısırlık Yapar Mı?

Fizyolojik İnfertilite Kavramı

İnfertilite ve “kısırlık” kavramı aynı mı?

Tıp dilinde infertilite, kadın veya erkek üreme sistemine ait bir durum olarak; düzenli ve korunmasız cinsel ilişkiye rağmen gebeliğin oluşmaması çerçevesinde tanımlanır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), infertiliteyi 12 ay veya daha uzun süre düzenli korunmasız ilişkiye rağmen gebelik elde edilememesi şeklinde tanımlar.
Günlük dilde “kısırlık” kelimesi bazen “kesin ve kalıcı çocuk sahibi olamama” gibi algılanabildiği için, infertilite kavramıyla birebir aynı anlamda kullanılmayabilir.

“Fizyolojik infertilite” ne demektir?

Fizyolojik infertilite, kişinin üreme organlarında bir hastalık saptanmaksızın; yaşamın belirli evrelerinde gebelik kapasitesinin doğal olarak devre dışı kalması veya belirgin biçimde azalmasıdır. Ders notları ve eğitim materyallerinde bu dönemler özellikle çocukluk, gebelik, laktasyon ve postmenopozal dönem olarak sıralanır.

Fizyolojik infertilite “tanı” mıdır?

Klinik kullanımda fizyolojik infertilite, çoğu zaman bir “hastalık tanısı” gibi değil; infertilitenin sınıflandırılmasında kullanılan açıklayıcı bir terim gibi yer alır. Bazı kaynaklarda infertilitenin klinik olarak fizyolojik ve patolojik olarak ikiye ayrılabildiği ifade edilir.

Fizyolojik İnfertilite Hangi Dönemleri Kapsar?

Puberte öncesi dönem (çocukluk)

Puberte (ergenlik) öncesinde üreme fonksiyonları biyolojik olarak “aktif üreme” düzeyinde değildir. Bu nedenle bu dönemde gebeliğin oluşmaması, tıbbi anlamda bir hastalık kanıtı gibi ele alınmaz; eğitim materyallerinde fizyolojik infertilite kapsamında değerlendirilir.

Menarş sonrası ilk aylar

Bazı kaynaklar, menarş (ilk adet) sonrasındaki ilk aylarda döngülerin olgunlaşma sürecinde olabildiğini; bu dönemde gebeliğin oluşmasının zorlaşabileceğini ve bunun fizyolojik bir çerçevede değerlendirilebileceğini belirtir.
Bu başlık, “adet görüyor olmak” ile her döngünün aynı kalitede ovülasyon (yumurtlama) içeriyor olmasının her zaman eş anlamlı olmayabileceği fikriyle birlikte düşünülür.

Gebelik dönemi

Gebelik sırasında yeni bir gebeliğin oluşmaması “beklenen” bir durumdur. Bazı metinlerde bu durum, “gebelik infertilitesi” şeklinde günlük anlatımla da anılabilir ve fizyolojik infertilite başlığında örneklenir.
Buradaki mantık; gebelikte üreme hormonlarının ve rahim içi ortamın mevcut gebeliğe göre düzenlenmesi nedeniyle, ikinci bir gebeliğin aynı anda başlamasının pratikte mümkün olmamasıdır.

Laktasyon dönemi (emzirme ile ilişkili infertilite)

Emzirme döneminde bazı kişilerde belirli bir süre ovülasyon baskılanabilir; bu durum eğitim kaynaklarında “fizyolojik laktasyon infertilitesi” olarak da adlandırılabilir.
Bu sürecin temelinde, laktasyon döneminde değişen hormonal düzenin yumurtlama ritmini etkileyebilmesi yer alır. Ancak emzirme döneminde her kişide aynı düzeyde baskılanma görülmeyebilir; bu nedenle “kesin” bir durum gibi tek kalıpla anlatılmaz.

Menopoz ve postmenopozal dönem

Menopoz sonrası dönemde yumurtalıklarda folikül havuzunun tükenmesiyle birlikte gebelik kapasitesi biyolojik olarak sona erer. Eğitim materyallerinde postmenopozal dönem, fizyolojik infertilite örnekleri arasında açık şekilde yer alır.

Fizyolojik İnfertilite ile Patolojik İnfertilite Arasındaki Farklar

Patolojik infertilite neyi anlatır?

Patolojik infertilite, gebeliği engelleyen altta yatan bir durumun (kadın, erkek veya her ikisiyle ilişkili) bulunabildiği veya araştırıldığı çerçeveyi ifade eder. WHO’nun infertiliteyi bir üreme sistemi hastalığı olarak tanımlaması da bu “tıbbi değerlendirme” yönüne işaret eder.

Fizyolojik infertilite neden “hastalık” değildir?

Fizyolojik infertiliteyi ayıran temel nokta şudur:

• Gebeliğin oluşmaması, üreme sisteminin hastalanmasından değil; yaşamın o dönemine ait biyolojik gerçeklikten kaynaklanır.

Neden bu ayrım önemlidir?

Bu ayrım, “infertilite” kelimesinin her kullanımında aynı klinik anlamı taşımadığını göstermesi açısından önemlidir. Bazı dönemlerde gebeliğin oluşmaması, doğrudan “tedavi gerektiren bir problem” gibi ele alınmaz; bazı dönemlerde ise infertilite, kadın-erkek faktörlerinin birlikte değerlendirildiği bir klinik süreci ifade eder.

Sık karışan kavramlar

Aşağıdaki kavramlar pratikte sık karışabilir:

• Amenore (adet görmeme): Her zaman fizyolojik değildir; ancak çocukluk, gebelik, laktasyon ve menopoz gibi dönemlerde adet görülmemesi fizyolojik çerçevede değerlendirilebilir (döneme göre).

• Sekonder infertilite: Daha önce gebelik oluşmuşken sonrasında gebeliğin oluşmaması durumudur; fizyolojik infertilite kavramından farklı bir sınıflandırmadır.

• Sosyal infertilite: Literatürde “sosyal nedenlerle çocuk sahibi olamama” gibi farklı başlıklarda tartışılabilen bir kavramdır; fizyolojik infertilite ile aynı şey değildir.

SSS