Doğurganlığı Arttırmanın Yolları

Doğurganlığı Arttırmanın Yolları denildiğinde akla özel besinler, vitaminler ve bitkisel kürler gelebilir. Oysa gebeliği garanti eden doğal bir tarif yoktur. Doğru günlerde düzenli ilişki, tütünü bırakmak, dengeli beslenmek, sağlıklı kiloya yaklaşmak ve mevcut hastalıkları kontrol altında tutmak üreme sağlığını destekleyebilir. Ancak yaş, tüplerin tıkalı olması, ciddi yumurtlama bozukluğu veya sperm sorunu gibi durumlar yalnızca yaşam tarzıyla düzelmeyebilir.

Bu nedenle amaç “mucize yöntem” aramak değil; değiştirilebilen riskleri azaltmak, gebelik öncesi sağlığı iyileştirmek ve gerektiğinde tıbbi değerlendirmeyi geciktirmemektir.

Doğurganlığı Arttırmanın Yolları Nelerdir?

Her çiftin gebelik ihtimali farklıdır. Aşağıdaki adımlar doğal gebelik için uygun şartların oluşmasına yardımcı olabilir; hiçbiri tek başına kesin sonuç vermez.

Doğurgan günlerde düzenli ilişki

Doğurgan dönem yalnızca yumurtlama günü değildir. ASRM’nin doğal doğurganlık görüşüne göre bu dönem, yumurtlama günüyle biten yaklaşık altı günlük aralıktır. En yüksek ihtimal çoğunlukla yumurtlamadan önceki bir-iki gündedir.

Bu aralıkta bir veya iki günde bir ilişki pratik bir yaklaşımdır. Günleri takip etmek istemeyen çiftler için haftada iki-üç kez düzenli ilişki de doğurgan dönemi kaçırma ihtimalini azaltabilir. Sık ilişkinin spermi “bitirdiği” düşüncesi doğru değildir. İlişki sıklığı hakkındaki ayrıntılı yazı bu planlamayı daha açık anlatır.

Adet takvimi, şeffaf ve kaygan rahim ağzı salgısı veya idrarda LH ölçen yumurtlama testi zamanı tahmin etmeye yardım edebilir. Yine de uygulamaların gösterdiği gün kesin değildir. Takip çiftte baskı yaratıyorsa katı bir programa dönüşmemelidir.

Sigara ve diğer tütün ürünlerini bırakmak

Sigara, elektronik sigara, nargile ve diğer tütün ürünleri zararsız seçenekler değildir. Tütün kullanımı kadın üreme sağlığını olumsuz etkileyebilir; erkeklerde de sperm özellikleriyle ilgili sorunlarla ilişkilidir. T.C. Sağlık Bakanlığının tütün ve infertilite bilgilendirmesi, sigara kullanan kadınlarda doğurganlığın daha düşük ve gebe kalma süresinin daha uzun olabildiğini belirtir.

Her iki partnerin bırakması ve pasif dumandan kaçınması önemlidir. Bırakmakta zorlananlar aile hekiminden veya sigara bırakma polikliniğinden destek alabilir. Kullanılan bırakma ilaçları gebelik planı hekimle konuşularak seçilmelidir.

Sağlıklı kiloya yavaş ve güvenli biçimde yaklaşmak

Çok düşük veya yüksek vücut ağırlığı bazı kadınlarda hormonları, adet düzenini ve yumurtlamayı etkileyebilir. Erkeklerde de obezite, hormonal değişiklikler ve daha düşük semen kalitesiyle ilişkili olabilir. Ancak yalnızca tartıdaki sayıya bakarak kısırlık tanısı konulamaz.

Hızlı kilo verdiren listeler, uzun açlıklar ve aşırı egzersiz adetleri daha da bozabilir. Hedef, kişiye uygun ve sürdürülebilir değişikliktir. PKOS, diyabet, yeme bozukluğu veya belirgin kilo sorunu varsa Kadın Hastalıkları ve Doğum, Endokrinoloji ve Beslenme ve Diyetetik uzmanları birlikte değerlendirebilir.

Dengeli beslenmek, tek bir yiyeceğe bel bağlamamak

Sebze, meyve, kuru baklagil, tam tahıl, balık, yumurta, yoğurt ve uygun miktarda kuruyemiş içeren dengeli bir düzen genel sağlığı destekler. Zeytinyağının temel yağ olarak kullanıldığı, işlenmiş et ve aşırı şekerin sınırlandığı Akdeniz tipi beslenme uygulanabilir bir örnektir.

Fakat “yumurta kalitesini kesin artıran” bir besin yoktur. ASRM, belirli bir diyetin veya bitkisel ürünün yumurtlama sorunu olmayan kadınlarda doğal doğurganlığı artırdığına dair güçlü kanıt bulunmadığını belirtir. Kısırlıkta beslenme ve yaşam tarzı konusu ayrı değerlendirilirken eksiklik saptanmadan yüksek doz vitamin kullanılmamalıdır.

Alkolü ve kafeini sınırlamak

Gebelik planında alkolü kullanmamak en güvenli seçenektir; gebelik bazen adet gecikmeden önce fark edilemez. Aşırı alkol hem kadın hem erkek üreme ve cinsel sağlığını olumsuz etkileyebilir.

Kahve tamamen yasak değildir; ancak kahve, çay, kola, enerji içeceği ve çikolatadan gelen toplam kafein hesaba katılmalıdır. Gebelik ihtimali bulunan dönemde ASRM’nin gebelik öncesi danışmanlık görüşüyle uyumlu olarak günlük kafeini 200 mg’ın altında tutmak ihtiyatlıdır. Bir fincanın kafeini kahvenin türüne ve hazırlanışına göre ciddi biçimde değişebilir.

Hareket, uyku ve stres yönetimi

Düzenli yürüyüş, bisiklet veya yüzme gibi orta şiddette hareket kilo yönetimine, uykuya ve genel sağlığa katkı sağlar. Çok yoğun egzersiz yapan ve adetleri seyrekleşen kadınlar antrenman düzenini hekimle değerlendirmelidir.

Stres yaşamak tek başına “kısırlık sebebi” sayılmaz. Buna karşılık uzun süren gebelik denemeleri ilişkiyi, uykuyu ve cinsel isteği zorlayabilir. Nefes egzersizi, açık hava yürüyüşü veya psikolojik destek iyi hissetmeye yardım edebilir; bunlar tıbbi tedavinin yerine geçen gebelik yöntemleri değildir.

Hangi adım ne sağlayabilir?

Folik asit doğurganlığı artırır mı?

Folik asit, gebelikten önce alınması gereken önemli bir B vitaminidir; fakat görevi kadını “daha doğurgan” yapmak değildir. CDC’nin folik asit önerisine göre gebelik ihtimali bulunan kadınların günlük 400 mikrogram folik asit alması, bebeğin beyin ve omurgasını etkileyen nöral tüp kusurlarını önlemeye yardımcı olur. Başlangıç için gebelikten en az bir ay öncesi hedeflenir.

Daha önce nöral tüp kusurlu gebelik, bazı hastalıklar veya belirli ilaçların kullanımı daha farklı doz gerektirebilir. Yüksek doza internet önerisiyle başlanmamalı; hekim tarafından kişiselleştirilmelidir.

Erkek partner neler yapabilir?

Doğurganlık yalnızca kadının sorumluluğu değildir. Erkek partner de tütün ve keyif verici maddeleri bırakmalı, aşırı alkolden kaçınmalı, dengeli beslenmeli ve kronik hastalıklarını kontrol ettirmelidir. Testisleri uzun süre aşırı sıcağa maruz bırakan alışkanlıkların azaltılması düşünülebilir.

Piyasadaki sperm vitaminleri herkeste aynı sonucu vermez. Cochrane’in erkek infertilitesinde antioksidan incelemesi, olası yarara ilişkin kanıtın düşük veya çok düşük kesinlikte olduğunu bildirir. Semen analizinde sorun varsa takviye seçmek yerine Üroloji veya Androloji değerlendirmesi daha doğru olur.

Uzak durulması gereken yanlış uygulamalar

• “Detoks” adıyla uzun süre yalnızca sıvı tüketmek
• Yumurtalık rezervini geri getirdiği söylenen bitkisel kürlere güvenmek
• Hekime danışmadan hormon veya yumurtlama ilacı kullanmak
• Eksiklik gösterilmeden birden fazla yüksek doz takviyeyi birlikte almak
• İlişkiden sonra bacakları kaldırmanın veya belli bir pozisyonun şart olduğunu düşünmek
• Yaşam tarzıyla zaman kaybedip gerekli infertilite incelemesini ertelemek

Doğal olması bir ürünün güvenli olduğu anlamına gelmez. Bitkiler ilaçlarla etkileşebilir, karaciğer hasarına yol açabilir veya gebelikte güvenli olmayabilir.

Ne zaman doktora başvurulmalı?

Kadın 35 yaşından küçükse 12 ay, 35 yaş ve üzerindeyse 6 ay düzenli korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmadığında değerlendirme önerilir. 40 yaşın üzerindeyse daha erken görüşme uygundur. Gülhane Eğitim ve Araştırma Hastanesinin infertilite bilgilendirmesi de başvuru süresinin yaşa ve tıbbi risklere göre değiştiğini açıklar.

Adetlerin çok düzensiz olması, aylarca adet görememe, endometriozis şüphesi, geçirilmiş dış gebelik veya tüp ameliyatı, kemoterapi öyküsü ya da erkekte bilinen testis-sperm sorunu varsa bu süreler beklenmez. Türkiye’de Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanına; erkek partner için Üroloji veya Androloji bölümüne başvurulabilir.

Doğurganlığı Arttırmanın Yolları arasında en uygulanabilir adımlar doğru zamanlı düzenli ilişki, tütünü bırakmak, dengeli beslenmek, sağlıklı kiloyu hedeflemek ve gebelik öncesi bakımdır. Folik asit sağlıklı fetal gelişim için önemlidir; mucize yiyecekler ve gelişigüzel takviyeler ise gebelik garantisi vermez. Yaşam tarzı yararlı bir temel oluşturabilir, fakat yaşa veya tıbbi bir nedene bağlı doğurganlık sorunlarında uzman değerlendirmesinin yerini tutmaz.

Sıkça Sorulan Sorular