Kısırlık Testi Evde Nasıl Yapılır? Kadın ve Erkek Rehberi

Kısırlık Testi denildiğinde çoğu kişinin aklına evde birkaç dakikada “kısır mıyım, değil miyim?” sonucunu veren bir test geliyor. Ancak bugün için kadın veya erkekte kısırlık tanısını tek başına koyabilen güvenilir bir ev testi yoktur. Evde yapılan yumurtlama testleri, adet takibi veya bazı sperm testleri yalnızca belirli bir konuda ön bilgi verebilir. Kısırlık değerlendirmesi ise yumurtlama, tüpler, rahim, yumurtalık rezervi, sperm sayısı-hareketi-şekli ve çiftin sağlık öyküsü gibi birden fazla parçanın birlikte incelenmesini gerektirir. Bu nedenle ev testi normal çıksa bile gebelik uzun süredir oluşmuyorsa uzman değerlendirmesi gerekebilir.

Kısırlık Testi Evde Gerçekten Yapılabilir mi?

Evde kısırlığın tamamını ölçen tek bir test yapmak mümkün değildir. Dünya Sağlık Örgütü infertiliteyi, düzenli ve korunmasız ilişkiye rağmen 12 ay veya daha uzun sürede gebelik elde edilememesi olarak tanımlar. Kısırlığın nedeni kadından, erkekten, her iki taraftan veya standart incelemelerde belirlenemeyen faktörlerden kaynaklanabilir.

Kadında doğurganlığın değerlendirilmesi yalnızca hormon testinden ibaret değildir. ASRM, değerlendirmede yumurtlama durumunun, kadın üreme sisteminin yapısının ve tüplerin açıklığının incelenmesini; erkek partner için de semen analizinin yapılmasını önerir.

Evde kullanılan testler bu alanların yalnızca küçük bir bölümünü gösterebilir. Bu nedenle test kutusundaki “normal” sonucu, “kesinlikle doğurganım” şeklinde yorumlamak doğru değildir.

Evde Kadınlar İçin Hangi Testler Yapılabilir?

Kadınların evde kullanabildiği en yaygın yöntemler yumurtlama testleri ve adet döngüsü takibidir. Bunlar gebelik için uygun günleri anlamaya yardımcı olabilir; fakat tüplerin açık olup olmadığını, rahim içini veya yumurta kalitesini göstermez.

Evde Yumurtlama Testi Nasıl Yapılır?

Eczanelerde bulunan ovülasyon testleri idrardaki LH (luteinize edici hormon) yükselişini yakalamaya çalışır. LH artışı yumurtlama öncesinde meydana gelir. ASRM’ye göre idrarda LH yükselişi tespit edildikten sonra yumurtlama takip eden yaklaşık 1–2 gün içinde gerçekleşebilir. Testlerde yanlış pozitif veya yanlış negatif sonuçlar da görülebilir.

Genel kullanım mantığı şöyledir:

1. Testin kutusundaki kullanım talimatını okuyun.
2. Adet döngünüzün uzunluğuna göre önerilen günde teste başlayın.
3. Testi mümkün olduğunca her gün benzer saatlerde uygulayın.
4. Sonucu ürünün belirttiği süre içinde okuyun.
5. Pozitif sonuç aldığınızda bunun yumurtlamanın yaklaştığını gösterdiğini, gebeliği veya doğurganlığı garanti etmediğini unutmayın.

Özellikle düzensiz adet gören veya polikistik over sendromu bulunan bazı kadınlarda sonuçları yorumlamak daha zor olabilir; çünkü bazal LH seviyeleri sonucu etkileyebilir. Sitedeki Ovülasyon Testi Uygulaması Nasıl Yapılır? yazısında uygulama ayrıntılarını ayrıca okuyabilirsiniz.

Bazal Vücut Isısı Takibi İşe Yarar mı?

Bazı kişiler her sabah yataktan kalkmadan vücut ısısını ölçerek yumurtlama zamanını anlamaya çalışır. Yumurtlamadan sonra bazal vücut ısısında küçük bir değişim görülebilir; ancak ASRM bu yöntemin zahmetli ve doğruluğunun sınırlı olduğunu, rutin infertilite değerlendirmesinde önerilmediğini belirtiyor.

Bu nedenle tek başına vücut ısısı takibine güvenerek “yumurtluyorum” veya “kısırlık yok” sonucu çıkarılmamalıdır.

Adet Takibi Kısırlık Testi Sayılır mı?

Hayır. Takvim veya telefon uygulaması üzerinden adet günlerini kaydetmek kısırlık testi değildir, fakat doktora giderken yararlı bilgi sağlar. Düzenli adet döngüsü yumurtlama hakkında fikir verebilir; ancak yalnızca takvime bakarak tüpler, rahim veya yumurtalık rezervi konusunda karar verilemez. ASRM ayrıca telefon uygulamalarının yumurtlama gününü kesin olarak tahmin etme konusunda sınırlılıkları bulunduğuna dikkat çekiyor.

Adetlerin çok seyrek gelmesi, aylarca kesilmesi veya belirgin biçimde düzensizleşmesi yumurtlama sorunu açısından değerlendirme gerektirebilir.

Evde AMH Testi Kısırlığı Gösterir mi?

Bazı hizmetlerde kan örneği evde alınarak laboratuvarda AMH (Anti-Müllerian hormon) ölçümü yapılabiliyor. AMH, yumurtalık rezervi yani yumurtalıklarda kalan yumurta havuzu hakkında yardımcı bilgi verebilir; fakat “hamile kalabilir miyim?” sorusunun tek başına cevabı değildir.

ASRM, yumurtalık rezervi testlerinin doğal üreme potansiyelini yaş faktöründen bağımsız olarak tahmin etmede sınırlı olduğunu ve infertilite kriterlerini karşılamayan kadınlarda rutin tarama amacıyla kullanılmaması gerektiğini belirtiyor.

Başka bir ifadeyle düşük AMH “kesin hamile kalamazsın”, yüksek AMH ise “kesin sorun yok” anlamına gelmez.

Erkeklerde Evde Kısırlık Testi Nasıl Yapılır?

Erkekler için satılan bazı ev tipi sperm testleri semen örneğindeki sperm konsantrasyonu veya hareketli sperm konsantrasyonu hakkında ön bilgi verebilir. Kullanım şekli ürüne göre değişmekle birlikte genellikle semen örneğinin verilen kaba alınması ve kitin belirttiği yöntemle analiz edilmesi gerekir.

FDA tarafından değerlendirilmiş bazı ev tipi semen cihazlarının kullanım bilgilerinde bile testin erkek doğurganlığını kapsamlı biçimde değerlendirmediği açıkça belirtilmektedir. Bazı cihazlar yalnızca hareketli sperm konsantrasyonu veya sperm konsantrasyonu gibi belirli bir parametreyi ölçer.

Çünkü sperm sayısı, erkek doğurganlığının yalnızca bir bölümüdür. Laboratuvarda yapılan spermiogram ise sperm sayısı, hareketliliği, canlılığı ve şekli gibi daha fazla parametreyi değerlendirir. Ankara Bilkent Şehir Hastanesi de spermiogramı erkek infertilitesi araştırmasında ilk basamak tetkiklerden biri olarak tanımlıyor.

Sitedeki Evde Sperm Testi rehberinde bu kitlerin çalışma mantığını daha ayrıntılı inceleyebilirsiniz.

Ev Testleri Neyi Gösterir, Neyi Göstermez?

Bu tabloyu özetleyen en önemli cümle şudur: Evde test yapmakla kısırlık tanısı koymak aynı şey değildir.

Evde Yapılan “Doğal Kısırlık Testleri” Güvenilir mi?

İnternette sperm üzerine su dökmek, semen kıvamına bakmak, karbonat veya başka maddeler kullanmak, kadında akıntıya ya da çeşitli vücut belirtilerine bakarak kısırlığı anlamaya çalışmak gibi yöntemlerle karşılaşabilirsiniz. Bunların kısırlık tanısında doğrulanmış standart tıbbi testler olduğunu gösteren güvenilir klinik kanıt bulunmamaktadır.

Spermin gözle yoğun, sulu veya farklı görünmesi de tek başına sperm sayısını, hareketini ve morfolojisini göstermez. Semen analizinde bu özellikler laboratuvar koşullarında ayrı ayrı değerlendirilir.

Aynı şekilde bir kadının düzenli adet görmesi, fallop tüplerinin mutlaka açık olduğu anlamına gelmez. Tüplerin değerlendirilmesinde HSG gibi tıbbi yöntemler kullanılabilir.

Bu tür ev yöntemleriyle alınan “iyi” sonuç doktora başvuruyu geciktirebilir; “kötü” sonuç ise gereksiz korkuya yol açabilir.

Hastanede Kısırlık Testi Nasıl Yapılır?

Gerçek infertilite değerlendirmesi çiftin durumuna göre planlanır. Türkiye’de Sağlık Bakanlığına bağlı merkezlerde kadın değerlendirmesinde hormon testleri, ultrasonografi, yumurtlama değerlendirmesi ve gerektiğinde HSG yani rahim filmi gibi yöntemler kullanılmaktadır. HSG, rahim içi yapı ve fallop tüplerinin değerlendirilmesine yardımcı olur.

Erkekte ilk basamak testlerden biri spermiogramdır. Testte sperm sayısı, hareketlilik, canlılık ve morfoloji gibi özellikler değerlendirilir. Gerekirse muayene, hormon veya genetik incelemeler gibi ek testler planlanabilir.

Kısaca doktorun araştırdığı başlıca noktalar şunlardır:

• Kadında yumurtlama oluyor mu?
• Rahim yapısında gebeliği etkileyebilecek bir sorun var mı?
• Fallop tüpleri açık mı?
• Yaş ve yumurtalık rezervi nasıl değerlendiriliyor?
• Erkekte sperm sayısı, hareketi ve diğer semen özellikleri nasıl?
• Muayene veya sağlık öyküsünde ek bir hastalık şüphesi var mı?

Her çifte listedeki bütün testlerin yapılması gerekmez. ASRM, infertilite incelemesinin kişinin öyküsü ve bulgularına göre sistematik, hızlı ve mümkün olduğunca az girişimsel biçimde planlanmasını önerir.

Evde Test Normal Çıkarsa Sorun Yok Mudur?

Hayır. Örneğin ev tipi sperm testi normal sonuç verebilir ancak testin ölçmediği başka semen parametrelerinde problem bulunabilir. Yumurtlama testi pozitif olabilir fakat tüplerle veya rahimle ilgili başka bir sorun olabilir. AMH sonucu beklenen düzeyde olsa bile bu, doğal gebelik şansını tek başına garanti etmez.

Tersi de geçerlidir. Ev testinde sınır dışı sonuç görmek otomatik olarak “kısırsınız” anlamına gelmez. Sonucun uygun laboratuvar ve uzman değerlendirmesiyle birlikte yorumlanması gerekir.

Bu nedenle ev testlerini bir ön bilgi aracı gibi düşünmek, kesin tanı aracı gibi görmemek daha doğrudur.

Ne Zaman Doktora Başvurmak Gerekir?

ASRM’ye göre bilinen başka bir sorun yoksa kadın 35 yaşın altındaysa 12 ay, 35 yaş ve üzerindeyse yaklaşık 6 ay düzenli korunmasız ilişkiye rağmen gebelik oluşmadığında infertilite değerlendirmesine başlanması uygundur. Kadın 40 yaşın üzerindeyse daha erken değerlendirme düşünülebilir.

Ancak şu durumlarda bu süreleri beklememek gerekebilir:

• adetlerin çok düzensiz olması veya hiç olmaması,
• bilinen endometriozis veya tüp problemi,
• daha önce yumurtalık veya pelvik bölgeyi etkileyen ameliyat geçirilmesi,
• erkek partnerde bilinen sperm veya testis sorunu,
• cinsel işlev veya boşalma problemi,
• doğurganlığı etkileyebilecek kanser tedavisi öyküsü.

Kadın için Kadın Hastalıkları ve Doğum, erkek için ise Üroloji veya Androloji değerlendirmesi gerekebilir. Kısırlık çiftin ortak sağlık konusu olduğu için kadın ve erkek partnerin mümkün olduğunda birlikte değerlendirilmesi önerilir.

Kısırlık Testi evde tek bir çubuk, uygulama veya sperm kitiyle kesin olarak yapılamaz. Yumurtlama testleri yumurtlamanın yaklaştığı dönem hakkında, adet takibi döngü hakkında, bazı ev tipi sperm testleri ise sperm konsantrasyonu veya hareketli sperm hakkında ön bilgi sağlayabilir. AMH ölçümü de yumurtalık rezervinin belirli bir yönünü değerlendirebilir. Fakat bunların hiçbiri tek başına “kısır” veya “doğurgan” tanısı koymaz.

Gebelik beklenenden uzun süredir oluşmuyorsa en doğru yol, kadın ve erkeğin birlikte değerlendirilmesi ve gerekli testlerin sağlık kuruluşunda planlanmasıdır. Ev testleri bazı konularda fikir verebilir; fakat tıbbi değerlendirmeyi geciktirmemelidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bilimsel Kaynaklar

• World Health Organization – Guideline for the