Tiroit ve Guatr Kısırlık Yapar mı? Nedenleri

Tiroit ve Guatr Kısırlık açısından değerlendirildiğinde en önemli nokta, guatr ile tiroit hormon bozukluğunun aynı şey olmadığıdır. Guatr, tiroit bezinin büyümesi anlamına gelir; bez normal, az veya fazla hormon üretebilir. Bu nedenle yalnızca “guatrım var” demek, kişinin kısır olduğu anlamına gelmez. Buna karşılık özellikle belirgin hipotiroidi yani tiroit bezinin yavaş çalışması ve belirgin hipertiroidi yani fazla çalışması, adet düzenini, yumurtlamayı ve gebelik sürecini etkileyebilir. Erkeklerde de tiroit bozuklukları cinsel işlev ve bazı sperm özellikleriyle ilişkili olabilir. Doğurganlık sorunu varsa guatrın kendisinden çok tiroit bezinin nasıl çalıştığı ve altta yatan hastalık önemlidir.

Guatr ile Tiroit Hastalığı Aynı Şey mi?

Halk arasında “guatr” kelimesi çoğu zaman bütün tiroit hastalıklarının ortak adı gibi kullanılır. Aslında guatr, tiroit bezinin normalden büyük olmasıdır. Amerikan Tiroid Derneği, guatrın tiroit bezi fazla hormon üretirken, az hormon üretirken veya hormon düzeyleri tamamen normalken görülebileceğini belirtir.

Türkiye’de Sağlık Bakanlığı kaynaklarında da guatr, tiroit bezinin büyümesi olarak tanımlanmaktadır. Guatr tek başına ayrı bir hormon bozukluğu adı değildir.

Bu ayrım kısırlık açısından önemlidir. Boynunda guatr bulunan bir kişinin hormonları normal olabilir ve doğurganlığı bundan etkilenmeyebilir. Başka bir kişide ise guatrın yanında Hashimoto hastalığı, Graves hastalığı, iyot eksikliği veya başka bir tiroit problemi bulunabilir.

Bu nedenle “guatr kısırlık yapar mı?” sorusunun tek kelimelik bir cevabı yoktur. Asıl bakılması gereken TSH ve tiroit hormonları ile guatrın nedenidir.

Tiroit Bezinin Doğurganlıkla Ne İlgisi Var?

Tiroit bezi boynun ön kısmında bulunan küçük bir bezdir ancak ürettiği hormonlar metabolizma başta olmak üzere vücuttaki pek çok sistemi etkiler. Üreme sistemi de bu hormonal dengeden bağımsız değildir.

Tiroit hormonları belirgin şekilde düşük veya yüksek olduğunda kadınlarda adet düzeni ve yumurtlama bozulabilir. Bu durum yumurtanın düzenli gelişip atılmasını zorlaştırarak gebelik ihtimalini azaltabilir. Özellikle belirgin hipotiroidinin infertilite ve olumsuz gebelik sonuçlarıyla ilişkisi bilinmektedir.

Bununla birlikte her hafif TSH değişikliğinin kısırlığa yol açtığını söylemek doğru değildir. ASRM’nin 2024 kılavuzuna göre subklinik hipotiroidinin infertiliteyle ilişkili olduğunu kesin olarak söylemek için mevcut kanıtlar yetersizdir.

Hipotiroidi Kısırlık Yapabilir mi?

Hipotiroidi, tiroit bezinin vücudun ihtiyacından daha az hormon üretmesidir. Belirgin hipotiroidide TSH yükselirken serbest T4 düşük olabilir. Yorgunluk, üşüme, kabızlık, kilo alma, cilt kuruluğu ve adet düzensizliği gibi belirtiler görülebilir.

Üreme çağındaki kadınlarda tedavi edilmemiş belirgin hipotiroidi yumurtlama sorunlarıyla ilişkili olabilir ve gebelik elde etmeyi zorlaştırabilir. ASRM, açık hipotiroidinin infertilite ve düşük dahil olumsuz üreme sonuçlarıyla ilişkili olduğunu bildirmektedir.

Ancak burada önemli bir ayrım vardır: TSH değerinin sınırda yüksek çıkması ile belirgin hipotiroidi aynı durum değildir. “TSH biraz yüksek, kesin kısırlık yapar” demek doğru olmaz. Değer; kullanılan laboratuvarın referans aralığı, serbest T4 sonucu, belirtiler ve sağlık öyküsüyle birlikte değerlendirilir.

Hipertiroidi Gebe Kalmayı Etkiler mi?

Hipertiroidi, tiroit bezinin gereğinden fazla hormon üretmesidir. Çarpıntı, ellerde titreme, aşırı terleme, sıcak basması, kilo kaybı, huzursuzluk ve adet düzensizliği görülebilir.

Özellikle kontrolsüz ve belirgin hipertiroidi yumurtlama ve adet düzenini etkileyebilir. Amerikan Tiroid Derneği, hem belirgin hipertiroidinin hem de hipotiroidinin kadın doğurganlığını olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekmektedir.

Graves hastalığı hipertiroidinin önemli nedenlerinden biridir. Gebelik planlayan ve Graves hastalığı bulunan kişinin hastalığının kontrol altında olması önemlidir; çünkü kontrolsüz hipertiroidi gebelik başladıktan sonra erken doğum ve preeklampsi gibi ciddi risklerle de ilişkilidir.

Hashimoto Kısırlık Sebebi midir?

Hashimoto hastalığı, bağışıklık sisteminin tiroit bezine karşı antikor geliştirdiği otoimmün bir hastalıktır ve zamanla hipotiroidiye neden olabilir. Doğurganlık açısından en önemli konulardan biri kişinin tiroit fonksiyonlarının bozulup bozulmadığıdır.

Tiroit antikorları ile infertilite ve gebelik sonuçları arasındaki ilişki uzun süredir araştırılıyor; ancak sonuçlar her konuda aynı değil. ASRM’nin güncel kılavuzu, tiroit fonksiyonları normal olan ve herhangi bir belirti göstermeyen infertil kadınlarda tiroit otoimmünitesi için rutin taramayı önermiyor. Tekrarlayan gebelik kaybı gibi bazı özel durumlarda hedefli inceleme değerlendirilebilir.

Bu nedenle yalnızca “anti-TPO pozitif çıktı, hamile kalamam” şeklinde bir sonuç çıkarılması doğru değildir.

Subklinik Hipotiroidi Konusunda Neden Farklı Şeyler Duyuluyor?

Subklinik hipotiroidi, TSH’nin laboratuvarın üst sınırının üzerinde olduğu ancak serbest T4’ün normal kaldığı bir durumdur. İnternette özellikle çocuk isteyen kadınlarda TSH’nin mutlaka 2,5’in altında olması gerektiği yönünde çok kesin ifadeler bulunabiliyor.

Ancak ASRM’nin 2024 kılavuzu daha temkinli bir yaklaşım benimsiyor. Kılavuza göre TSH’nin 2,5–4 mIU/L arasında olması düşük riskinde artışla ilişkilendirilmemiştir ve subklinik hipotiroidinin infertiliteyle ilişkili olduğunu söylemek için kanıt yetersizdir.

Aynı kılavuz, herhangi bir belirti veya risk faktörü olmayan gebelik isteyen kadınların tamamında rutin tiroit taramasını önermiyor. Tiroit hastalığı belirtileri, düzensiz adet, geçmiş tiroit hastalığı, aile öyküsü veya muayenede tiroit anormalliği gibi durumlarda test yapılması daha anlamlıdır.

Bu yüzden internetten görülen tek bir TSH sınırına göre ilaç başlanmamalı veya mevcut ilacın dozu değiştirilmemelidir.

Guatr Kısırlık Yapar mı?

Guatrın kendisi doğrudan “kısırlık yapan bir hastalık” değildir. Guatr yalnızca tiroit bezinin büyüdüğünü tarif eder ve kişinin hormon değerleri normal olabilir.

Guatra yol açan durum tiroit hormonlarının az veya fazla çalışmasına neden oluyorsa doğurganlık dolaylı olarak etkilenebilir. Örneğin iyot eksikliği guatr ve tiroit fonksiyon bozukluklarıyla ilişkili olabilir. Türkiye’deki Sağlık Bakanlığı kaynaklarında iyot eksikliğinin guatr ve hipotiroidiye neden olabileceğine ve üreme çağında doğurganlık açısından sorunlarla ilişkili olabileceğine dikkat çekilmektedir.

Bu nedenle boyunda şişlik fark eden veya daha önce guatr tanısı alan kişinin özellikle gebelik planlıyorsa “guatr var mı?” sorusundan çok “tiroit fonksiyonlarım normal mi?” sorusuna odaklanması gerekir.

Tiroit Problemleri Erkeklerde Kısırlık Yapar mı?

Tiroit hormonları erkek üreme sistemiyle de ilişkilidir. Hipotiroidi ve hipertiroidinin bazı erkeklerde cinsel işlev, boşalma ve semen özellikleriyle ilişkisi araştırılmıştır. Güncel bir bilimsel derleme, belirgin tiroit bozukluklarının erkek cinsel ve üreme fonksiyonlarını etkileyebileceğini ancak tiroit testlerinin her infertil erkekte rutin olarak yapılmasının desteklenmediğini belirtiyor.

Erkek kısırlığında tiroit hastalıkları her zaman ilk veya en sık neden değildir. AUA/ASRM erkek infertilitesi kılavuzu da hormonal ve diğer ek testlerin kişinin sperm sonucu, belirtileri ve klinik bulgularına göre seçilmesini esas alır.

Sitedeki Guatr Erkeklerde Kısırlık Yapar mı? içeriğinde erkek tarafındaki konu daha ayrıntılı ele alınmaktadır.

Tiroit Kısırlığı Nasıl Anlaşılır?

Tek başına guatra veya belirtilere bakarak tiroit kaynaklı doğurganlık sorunu tanısı konulamaz. Değerlendirme kişinin öyküsü ve muayenesine göre kan testleriyle yapılır.

Tiroit açısından başlıca değerlendirmeler şunları içerebilir:

• TSH ölçümü,
• gerektiğinde serbest T4 veya diğer tiroit hormonları,
• uygun hastalarda anti-TPO gibi tiroit antikorları,
• boyunda büyüme veya nodül varsa tiroit ultrasonografisi,
• gebelik gecikiyorsa kadın ve erkek için standart infertilite testleri.

WHO’nun 2025 infertilite kılavuzu, TSH ve prolaktin gibi ek hormonal testlerin kişinin klinik durumuna göre gerekli olabileceğini belirtiyor. Yani tiroit testi infertilite değerlendirmesinin bir parçası olabilir; ancak yumurtlama, tüpler ve sperm gibi diğer faktörlerin yerini tutmaz.

Tiroit Tedavi Edilince Hamile Kalınır mı?

Eğer gebeliği zorlaştıran faktörlerden biri belirgin tiroit hormon bozukluğuysa, hastalığın uygun şekilde tedavi edilmesi üreme sağlığı açısından önemlidir. Özellikle açık hipotiroidinin tedavi edilmesi gerekir.

Ancak “tiroit ilacını kullanınca kesin hamile kalınır” denemez. Çünkü aynı kişide tüp tıkanıklığı, yaşa bağlı yumurta azalması, endometriozis veya erkek faktörü gibi başka infertilite nedenleri bulunabilir.

Benzer şekilde tiroit ilacının dozunu yalnızca hamile kalmak amacıyla kendi kendine artırmak güvenli değildir. ASRM’nin 2024 kılavuzu, özellikle subklinik hipotiroidide rutin levotiroksin tedavisinin gebelik veya canlı doğum oranlarını artırdığının gösterilmediğini belirtiyor.

Bu nokta önemlidir; çünkü eski internet içeriklerinde hafif TSH yüksekliğinin mutlaka ilaçla tedavi edilmesi gerektiğini söyleyen daha kesin öneriler görülebilir. Güncel kanıtlar bu konuda daha temkinlidir.

Gebelik Planlayanlarda Tiroit İçin Ne Zaman Doktora Gidilmeli?

Daha önce tiroit hastalığı tanısı alan, tiroit ameliyatı geçiren veya tiroit ilacı kullanan kişiler gebelik planını doktorlarıyla paylaşmalıdır. Boyunda belirgin büyüme, adet düzensizliği veya tiroit hastalığını düşündüren belirtiler varsa da değerlendirme uygun olur. ASRM, belirtileri veya risk faktörleri bulunan kişilerde TSH ve T4 değerlendirmesini desteklemektedir.

Gebelik uzun süredir oluşmuyorsa yalnızca tiroide odaklanmak yerine genel infertilite araştırması yapılmalıdır. WHO, infertiliteyi 12 ay veya daha uzun süre düzenli korunmasız ilişkiye rağmen gebelik elde edilememesi olarak tanımlar.

Duruma göre başvurulabilecek bölümler:

• Kadın Hastalıkları ve Doğum,
• Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları,
• erkeklerde gerektiğinde Üroloji veya Androloji

olabilir. Türkiye’de Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları bölümleri hem tiroit hastalıkları hem de hormonal infertilite nedenlerinin değerlendirilmesinde rol almaktadır.

Tiroit ve Guatr Kısırlık açısından önemli olabilir ancak guatrın tek başına kısırlık yaptığı söylenemez. Guatr, tiroit bezinin büyümesidir ve hormonlar normal bile olabilir. Doğurganlık açısından asıl önemli olan tiroit bezinin az mı, fazla mı yoksa normal mi çalıştığı ve altta yatan hastalıktır.

Özellikle tedavi edilmemiş belirgin hipotiroidi ve hipertiroidi kadınlarda adet ve yumurtlamayı bozarak gebeliği zorlaştırabilir. Buna karşılık hafif TSH yüksekliği veya yalnızca tiroit antikoru pozitifliği otomatik olarak kısırlık anlamına gelmez.

Gebelik gecikiyorsa tek bir TSH değerine odaklanmak yerine kadın ve erkek partnerin bütün doğurganlık faktörleriyle birlikte değerlendirilmesi daha doğru yaklaşımdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Bilimsel Kaynaklar

• ASRM – Subclinical Hypothyroidism in the Infertile Female Population, 2024